Srpska pravoslavna crkva i vjernici danas slave dan Svetog prvomučenika Stefana, arhiđakona prvobitne Jerusalimske crkve i srodnika apostola Pavla
Trećeg dana Božića, 9. januara, pravoslavna crkva molitveno se sjeća Svetog prvomučenika – arhiđakona Stefana.
Ko je bio sveti Stefan?
Stefan je, prema predanju, bio prvi od sedam đakona, koje su sveti apostoli rukopoložili i postavili na službu oko pomaganja siromašnih u Jerusalimu. Zato je nazvan arhiđakonom. Živeo je u grčkim oblastima Rimskog carstva i smatra se prvim hrišćaninom koji je stradao za Gospoda i zato se naziva Prvomučenikom.
Smatra se da se stradanje Svetog Stefana zbilo godinu dana posle silaska Duha Svetoga na apostole, odnosno iste godine kada se Isus Hrist vazneo na nebo.
Kao i Hrista, Stefana su lažno optužili i uhapsili. Posle hapšenja, uslijedilo je suđenje na kome je osuđen na kamenovanje do smrti. Prema predanju, posljednje riječi Svetog Stefana bile su: “Gospode, ne uračunaj im greh ovaj”, navodi Istorijski zabavnik.
Kult ovog sveca je vrlo razvijen u srpskom narodu i podignuto je preko 40 hramova sa njegovim imenom. Pomen arhiđakonu Stefanu crkva daje četiri puta godišnje, a postoji i veliki broj narodnih običaja vezanih za Stevanjdan ili Stjepanjdan.
Običaji za svetog Stefana
Najrasprostranjeniji je onaj da se tog dana iznosi božićna slama iz kuće. Naime, od davnina se vjerovalo u njenu čudotvornu moć, pa se ova slama pažljivo skupljala i polagala na drveće, u torove i svuda gdje je trebalo podstaći rod i napredovanje.
Slama se iznosi najčešće u vinograd i posipa ispod čokota, radi boljeg roda grožđa. Stavlja se u gnijezda da kokoške bolje nose jaja i legu više pilića.
Zato se i danas zadržao običaj da se ova, božićna slama na dan svetog Stefana iznosi iz kuće i polaže na mjesta gdje je domaćinima bitno da imaju napredak (u poljima, njivama, baštama…) Šta god da uradite sa njom, narod kaže, nikako je ne smijete bacati, a prema vjerovanju, trebalo bi da je uklone žene i to ćuteći – da se ne čuje da Božić odlazi, a evo šta treba uraditi s badnjakom.
Praznik svetog Stefana je veoma česta slava među Srbima. Za nju u šali kažu da je slava škrtica, jer gosti dolaze siti nakon Božićnog slavlja i teško da mogu mnogo da pojedu i popiju.
Sa druge strane, sveti Stefan bio je krsna slava dinastije Nemanjić i patron-zaštitnik svih vladara iz ove porodice. Njegov lik se nalazio na reversu vladarskog pečata kao i na bazi kovanica. Ovo je bio i razlog više da kraljevi iz dinastije Nemanjića pored svog imena dodaju i ime Stefan.
